4 adımda ilk müşteri
3 fiyatlandırma yöntemi
5 sık hata
Bu rehberde freelance çalışmanın ne olduğunu, maaşlı işten nerede ayrıldığını ve sıfırdan başlayan birinin ilk müşteriye nasıl ulaşacağını göreceksin. Sonunda fiyatını nasıl koyacağını ve resmi tarafta neyi ne zaman yapman gerektiğini bileceksin.
Freelance ne demek?
İngilizce “freelance” kelimesi Türkçede serbest çalışma anlamında kullanılır. Freelancer, bir şirketin kadrosunda olmadan işini farklı müşterilere proje, saat ya da aylık anlaşma karşılığında yapan kişidir. Bir ay tek bir müşteriyle çalışabilir, ertesi ay üç farklı işi aynı anda yürütebilir.
Bir örnekle düşün. Bursa’da yaşayan bir grafik tasarımcı, İstanbul’daki bir kafenin menüsünü, İzmir’deki bir e-ticaret sitesinin ürün görsellerini ve yurt dışındaki bir girişimin sunumunu aynı ay içinde hazırlayabilir. Hiçbir şirkete bağlı değildir; her işin kapsamını, teslim tarihini ve fiyatını müşteriyle tek tek konuşur.
Maaşlı işten farkı
Freelance çalışmanın en çok konuşulan yanı özgürlüktür, ama işin diğer yüzü de aynı ağırlıktadır. Aşağıdaki tablo farkları yan yana koyar.
| Konu | Maaşlı çalışan | Freelancer |
|---|---|---|
| Gelir | Her ay aynı tarihte, belli bir tutar | İşe göre değişir; bazı aylar düşük olabilir |
| Saat ve yer | Şirketin belirlediği düzen | Kendin belirlersin, teslim tarihine uyarsın |
| Sigorta ve izin | İşveren öder, yıllık izin hakkı vardır | Primi kendin ödersin, izin günleri gelirsizdir |
| Müşteri bulma | Şirketin işi | Senin işin; zamanının bir kısmı buna gider |
| Vergi ve evrak | Bordroda kesilir | Fatura ya da makbuz düzenler, beyanname verirsin |
Bu yüzden freelance’e geçmeden önce birkaç aylık giderini karşılayacak bir birikim yapmak, gelirin dalgalandığı dönemleri rahat atlatmanı sağlar. Gelirin iyi geçen aylarında bir kısmını vergi ve sigorta ödemeleri için ayrı bir hesapta tutmak da sürprizleri önler.
Başlamadan önce kendine sor
Freelance’e tam zamanlı geçmeden önce aşağıdaki soruları dürüstçe cevapla. Çoğuna “hayır” diyorsan, maaşlı işini bırakmadan akşamları ve hafta sonları küçük işlerle başlamak daha güvenli bir yoldur.
- BİRİKİM En az birkaç aylık temel giderimi karşılayacak param var
- BECERİ Birinin para ödeyeceği bir işi bugün teslim edebiliyorum
- PORTFÖY Gösterebileceğim en az üç örnek işim var
- ZAMAN Haftamın bir kısmını müşteri aramaya ayırabilirim
- DÜZEN Kimse takip etmeden teslim tarihlerine uyabiliyorum
- EVRAK Vergi kaydı ve sigorta için bir mali müşavirle görüşeceğim
Bu listeyi işaretlerken en çok atlanan madde zamandır. Freelance çalışanlar haftalarının önemli bir kısmını iş yapmaya değil, teklif yazmaya, müşteriyle konuşmaya ve evrakla uğraşmaya ayırır. Fiyatını hesaplarken bu saatleri de unutma.
Hangi işler freelance yapılır?
Bilgisayar başında teslim edilebilen hemen her beceri freelance yapılabilir. Pazarlama tarafında en sık görülenler şunlar:
- İçerik ve metin yazarlığı: blog yazısı, ürün açıklaması, reklam metni, e-posta bülteni.
- Sosyal medya yönetimi: içerik takvimi, paylaşım tasarımı, yorum ve mesaj yönetimi.
- SEO: site denetimi, anahtar kelime araştırması, içerik planı. Konuya girişi SEO nedir rehberinde bulabilirsin.
- Reklam yönetimi: Meta ve Google reklam kampanyalarını kurmak, ölçmek, iyileştirmek.
- Tasarım ve video: logo, sunum, kısa video kurgusu.
- Web sitesi: WordPress kurulumu, tema düzenleme, bakım.
Başlarken her şeyi yapmaya çalışmak yerine tek bir niş seçmek işini kolaylaştırır. “Kafeler için sosyal medya yönetimi” diyen birini bulmak, “her türlü dijital iş” diyen birini bulmaktan daha kolaydır.
İlk müşteriyi bulmak için 4 adım
Tek bir hizmet ve tek bir müşteri tipi seç
Ne sattığını tek cümleyle yaz: “Butik e-ticaret sitelerine haftada üç ürün açıklaması yazıyorum.” Bu cümle teklifini, portföyünü ve fiyatını şekillendirir.
Üç parçalık bir portföy hazırla
Daha önce müşterin olmadıysa tanıdık bir işletme için küçük bir iş yap ya da kendi belirlediğin bir örnek proje üret. Her parçanın yanına neyi neden yaptığını iki cümleyle yaz. Portföy müşterinin seni seçmesinin en güçlü gerekçesidir.
Müşterinin olduğu yere git
Türkiye’deki ve yurt dışındaki freelance platformları, LinkedIn ve hedeflediğin işletmelere doğrudan yazmak en sık kullanılan kanallardır. Hangi kanalı seçersen seç, profilinde tek cümlelik teklifini ve portföyünü en üste koy. Kanalların komisyon ve ödeme farklarını freelance iş ilanları listesinde karşılaştırdık.
Kısa ve kişisel bir teklif yaz
Teklifine müşterinin işini anladığını gösteren bir cümleyle başla, sonra ne teslim edeceğini, ne zaman teslim edeceğini ve fiyatını yaz. Herkese aynı metni göndermek yerine her teklife o işe özel bir fikir ekle.
Adımları doğru sıraya koy
- Tek hizmet ve müşteri tipi seç
- Üç parçalık portföy hazırla
- Müşterinin olduğu kanala git
- Kısa ve kişisel teklif yaz
Fiyatını nasıl belirlersin?
Freelance işlerde üç fiyatlandırma yöntemi yaygındır. Hangisini seçtiğin, işin ne kadar öngörülebilir olduğuna bağlıdır.
| Yöntem | Ne zaman uygun? | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Saatlik | Kapsamı belirsiz, değişken işler | Harcadığın saati düzenli kaydet |
| Proje bazlı | Kapsamı net işler (logo, site kurulumu) | Kapsamı ve revizyon sayısını yazılı netleştir |
| Aylık anlaşma | Süreklilik isteyen işler (sosyal medya, SEO) | Ay içinde ne teslim edileceğini maddeleyerek yaz |
Fiyatı hesaplarken yalnızca işin süresini değil, müşteriyle yazışma, revizyon, müşteri arama, vergi ve sigorta giderlerini de düşün. Maaşlı bir işte bu giderlerin bir kısmını işveren karşılar; freelance çalışırken hepsi senin fiyatının içinden çıkar.
Kapsamı netleştirmenin en kolay yolu, işe başlamadan önce müşteriden kısa bir brief istemektir: hedef, teslim edilecekler, tarih ve örnekler. Yazılı bir brief, sonradan çıkan “bunu da yapar mısın” taleplerini konuşmayı kolaylaştırır.
Resmi taraf: fatura, makbuz ve vergi
Ara sıra yaptığın küçük işlerle düzenli bir gelir kurmak aynı şey değildir. Freelance işten düzenli gelir elde etmeye başladığında vergi kaydı açman gerekir. Yaptığın işin türüne göre bu kayıt serbest meslek kaydı ya da bir şahıs şirketi olabilir. Serbest meslek kaydı olanlar ödeme karşılığında serbest meslek makbuzu düzenler, şahıs şirketi olanlar fatura keser.
Hangi kaydın sana uyduğu, işi yurt içine mi yurt dışına mı yaptığın ve gelirinin büyüklüğü gibi konular kişiye göre değişir. Kayıt açmadan önce bir mali müşavirle bir kez görüşmek, sonradan düzeltmesi zor hataları önler. Şahıs şirketinin nasıl kurulduğunu şahıs şirketi nasıl kurulur rehberinde adım adım bulabilirsin.
Vergi kaydı açan serbest çalışan kendi sigorta primini öder. Maaşlı bir işin yanında freelance çalışıyorsan iki durumun nasıl birleştiğini kayıttan önce sor.
Yeni başlayanların sık yaptığı 5 hata
- Kapsamı yazmadan işe başlamak. “Logo yapalım” diye başlayan iş, beş revizyon ve iki ek tasarımla biter. Teslim edilecekleri ve revizyon sayısını yazılı netleştir.
- Fiyatı yalnızca saate göre koymak. Müşteri aramaya, yazışmaya ve evraka harcadığın zamanı da hesaba kat.
- Tek müşteriye bağlı kalmak. Gelirinin büyük kısmı tek müşteriden geliyorsa o müşteriyi kaybettiğin ay gelirin de durur.
- Ön ödeme istememek. Özellikle yeni müşterilerde işin bir kısmını başlangıçta almak riskini azaltır.
- Portföyü güncellememek. Bitirdiğin her işten, müşterinin izin verdiği ölçüde, portföyüne bir parça ekle.
Sıradaki adım
Hangi hizmeti satacağını seçtiysen bir sonraki adım portföyünün ilk üç parçasını hazırlamak. Pazarlamada uzmanlaşmak istersen yol haritasını dijital pazarlama uzmanı nasıl olunur rehberinde bulabilirsin. Fiyatlandırma ya da müşteri bulma konusunda takıldığın yer için birebir eğitim sayfasından 15 dakikalık ücretsiz tanışma alabilirsin.
AKILDA KALSIN
- Ne sattığını tek cümleyle yaz; tek hizmet ve tek müşteri tipi teklifini, portföyünü ve fiyatını belirler.
- Fiyatı hesaplarken yazışma, revizyon, müşteri arama, vergi ve sigorta için harcadığın zamanı da kat.
- İşe başlamadan teslim edilecekleri, tarihi ve revizyon sayısını yazılı netleştir; yeni müşteriden ön ödeme iste.
- Düzenli gelir başlayınca vergi kaydı açman gerekir; serbest meslek mi şahıs şirketi mi, mali müşavirinle seç.
